NASA astronotu Nichole Ayers, 3 Temmuz 2025’te Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan (ISS) çektiği fotoğrafla gökyüzünün en nadir elektrik olaylarından birini yakaladı. Başlangıçta bir “sprite” olduğu düşünülen bu görüntünün aslında çok daha ender görülen bir “dev jet” olduğu doğrulandı. Spritacular projesinin baş araştırmacısı Dr. Burcu Koşar, “Nichole Ayers, ISS’ten olağanüstü ve çok nadir görülen bir TLE türü olan dev jeti kaydetti” açıklamasında bulundu.
Son derece nadir gerçekleşiyorlar
Dev jetler, gök gürültülü fırtınaların tepe noktasından başlayarak üst atmosfere doğru yükselen güçlü elektrik boşalmaları olarak tanımlanıyor. Yaklaşık 20 kilometredeki bulut tepeleri ile 100 kilometre yükseklikteki üst atmosfer arasında adeta elektriksel bir köprü kurarlar. Çoğunlukla tesadüfen, yolcu uçaklarından ya da yerdeki kameraların başka olayları kaydederken görüntülemesiyle fark edilirler. Sprite’lar, dev jetlere kıyasla daha sık görülen geçici parlak olaylardır (TLE). Yeryüzünden yaklaşık 80 kilometre yüksekte, güçlü bir yıldırım deşarjının ardından oluşurlar. Genellikle kırmızımsı bir parıltı şeklinde beliren sprite’lar; denizanası, sütun veya havuç benzeri formlar alabilir ve onlarca kilometrelik alana yayılabilir. Ayrıca halo ve ultraviyole ışık halkaları olan ELVES gibi diğer TLE türleriyle birlikte görülebilirler.
Geçici parlak olaylar (TLE’ler), atmosferin üst katmanlarında gerçekleşen ve çoğunlukla gözden kaçan gökyüzü fenomenleridir. Dev jetler, sprite’lar, halolar ve ELVES’ler, fırtınaların üzerinde oynanan adeta gizli bir ışık tiyatrosunu andırıyor. NASA ve araştırmacılar, bu nadir görüntülerin atmosferdeki elektriksel süreçlerin anlaşılması ve iletişim sistemlerine etkilerinin araştırılması açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor.
2018’den bu yana ISS’e monte edilen Atmosphere–Space Interactions Monitor (ASIM), bu sıradışı olayları yakalamak için özel kameralar ve sensörlerle donatıldı. Bir kalp atışından kısa süren ve tırnak büyüklüğünden küçük parlamaları bile kaydedebilen sistem, bugüne dek beklenenden çok daha fazla veri toplamayı başarmış durumda.
